Debaty sejmowex907 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie działań organizacyjnych i finansowych w celu zdynamizowania rozwoju budownictwa mieszkaniowego

   W związku z interpelacją pana posła Jana Kulasa z Klubu Parlamentarnego AWS (nadesłaną przy piśmie SPS-0202-730/98 z dnia 23 czerwca br.), dotyczącą działań organizacyjnych i finansowych w celu zdynamizowania rozwoju budownictwa mieszkaniowego, pozwalam sobie przesłać odpowiedź Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.    Dokonując próby oceny stanu polskiego budownictwa mieszkaniowego w latach 1993-1997, należy stwierdzić, że sytuację mieszkaniową w naszym kraju cechuje duża skala nie zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych oraz niski poziom dostępności mieszkań. Zmniejszanie się rozmiarów budownictwa mieszkaniowego trwa od ponad 20 lat, a jego punkt kulminacyjny przypadł na lata transformacji ustrojowej. Kryzys dotknął przede wszystkim budownictwo wielorodzinne realizowane dotychczas przy pomocy środków publicznych. W ciągu ostatnich czterech lat liczba mieszkań oddanych do użytku w budownictwie mieszkaniowym kształtowała się następująco: w 1994 r. oddano do użytku 53,2 tys. mieszkań, w roku 1995 liczba oddanych mieszkań wynosiła 48,2 tys., w 1996 r. - 45,3 tys., a w 1997 r. oddano do użytku 65,6 tys. mieszkań, przy czym o ile poprzednie dane dotyczą wyłącznie miast, to dane z 1997 r. stanowią ogólną liczbę mieszkań oddanych do użytku w miastach i na wsi. Wyniki statystyczne dotyczące 1997 r. wskazują, że liczba mieszkań przekazanych do użytkowania w tym roku wzrosła o 5,6%.    W okresie 1990-1997 budownictwo spółdzielcze zmniejszyło się z 68 tys. do 23 tys. mieszkań, a budownictwo komunalne i zakładowe z 18 tys. do 7 tys. W 1997 r. budownictwo domów jednorodzinnych stanowiło już 54% ogólnej liczby wybudowanych mieszkań, a w 35 województwach dominowało ono w jeszcze większym stopniu. Istnieją przy tym duże regionalne różnice nasilenia budownictwa mieszkaniowego uwidocznione w podziałach wojewódzkich. W 1997 r. (I półrocze) np. w woj. białostockim, gdańskim i warszawskim wybudowano 5-7 razy więcej mieszkań (w przeliczeniu na 1000 ludności) niż w woj. wałbrzyskim i koszalińskim. Zmniejszeniu liczby budowanych mieszkań towarzyszy wzrost przeciętnej powierzchni tych mieszkań, głównie na skutek zwiększających się powierzchni nowych domów jednorodzinnych. Średnia powierzchnia mieszkania oddanego do użytku kształtowała się w ciągu ostatnich lat następująco: w 1994 r. wynosiła 88,5 m2, w 1995 r. - 89,6 m2, a w 1996 r. - 92,1 m2. Zniesienie normatywów powierzchniowych wywołało także masowe procesy rozbudowy już istniejących domów w niskiej zabudowie. Przyrost powierzchni mieszkań przy obniżającej się stopie przyrostu ludności powoduje, że w skali kraju przeciętna powierzchnia na jedną osobę zwiększyła się z 17,5 m2 w 1990 r. do 18,5 m2 w 1996 r. Te korzystne zmiany poprawiają ogólny standard zamieszkania nie zmniejszając deficytu mieszkań i dotyczą tylko części gospodarstw domowych w Polsce.    Jak wskazują oficjalne dane statystyczne w ostatnich latach ogólna sytuacja w budownictwie ulega z roku na rok nieznacznej, ale konsekwentnej poprawie. W maju bieżącego roku oddano do użytku 4 tys. mieszkań, tj. o 3,6% więcej niż przed rokiem. W porównaniu z majem ub. r. wzrost liczby mieszkań oddanych do użytku odnotowano w budownictwie komunalnym zakładowym i indywidualnym.    Od początku bieżącego roku przekazano do użytku 22,5 tys. mieszkań, tj. 7,4% więcej niż przed rokiem, w tym w budownictwie indywidualnym - 12,4 tys. (o 4,5% więcej), a w budownictwie spółdzielczym - 7,7 tys. (o 3,2% więcej). Największy wzrost (o 49,4%) odnotowano w budownictwie realizowanym na sprzedaż lub wynajem, w którym oddano do użytku 1116 mieszkań.    Przeciętna powierzchnia użytkowa 1 mieszkania oddanego do użytku w okresie pięciu miesięcy br. wyniosła 99,2 m2 (przed rokiem 98,5 m2), w tym w budownictwie indywidualnym - 133,7 m2, a w budownictwie spółdzielczym - 58 m2 (przed rokiem odpowiednio 128,4 m2 i 61,1 m2).    W okresie styczeń - maj br. rozpoczęto budowę 25,9 tys. mieszkań, w tym 17,2 tys. w budownictwie indywidualnym (przed rokiem odpowiednio 30,1 tys. i 21,9 tys.). W pozostałych formach budownictwa rozpoczęto budowę 8,7 tys. mieszkań (o 6,1% więcej niż przed rokiem). Szacuje się, że w końcu maja br. w budowie we wszystkich formach budownictwa było 609,9 tys. mieszkań (o 4,1% więcej niż przed rokiem), przy czym w budownictwie indywidualnym - 571,4 tys. (o 4,9% więcej), a w pozostałych formach budownictwa - 38,5 tys. (o 7,4% mniej).    Od 1996 r. obserwuje się bardo dynamiczny przyrost liczby mieszkań budowanych na wynajem w ramach towarzystw budownictwa społecznego. W 1996 r. TBS rozpoczęły budowę 318 mieszkań, w 1997 r. było to już 598 lokali, a dane za sześć miesięcy bieżącego roku wskazują na utrzymanie się tego pozytywnego trendu.    W okresie styczeń - maj br. wydano pozwolenia na budowę 25,3 tys. mieszkań w budynkach indywidualnych, tj. o 15,6% więcej niż w analogicznym okresie ub. r. Obecnie buduje się niemal wyłącznie domy i mieszkania typu własnościowego.    Obserwowane ożywienie w sektorze mieszkalnictwa byłoby z pewnością większe, gdyby nie decyzja o zmianie formuły obliczania ulg inwestycyjnej i remontowej w podatku dochodowym od osób fizycznych, która została wprowadzona w życie z początkiem 1997 r. UMiRM szacuje, że z tego względu w 1997 r. spadła ilość wydawanych w budownictwie indywidualnym pozwoleń na budowę o około 8 tys.    Biorąc pod uwagę powyższe dane oraz fakt, że w perspektywie najbliższych kilkunastu lat wystąpi znaczący przyrost potrzeb mieszkaniowych, rząd podjął kroki w celu zdynamizowania budownictwa mieszkaniowego oraz stworzenia sprzyjających warunków do jego rozwoju.    Zasadniczymi działaniami wyrażającymi politykę rządu w zakresie budownictwa mieszkaniowego są podjęte inicjatywy ustawodawcze mające na celu uruchomienie procesu przekształceń systemowych w mieszkalnictwie. W tym miejscu należy nadmienić, iż proces modyfikacji szeroko pojętego prawa mieszkaniowego rozpoczął się w 1994 r., kiedy to Sejm uchwalił trzy ustawy mające unormować stosunki własnościowe i stworzyć możliwość ekonomizacji funkcjonowania istniejących zasobów mieszkaniowych - ustawę z 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (DzU nr 105, poz. 509 z późn. zm.), ustawę z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (DzU nr 85, poz. 388 z późn. zm.) oraz ustawę z 12 października 1994 r. o zasadach przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwa państwowe (DzU nr 119, poz. 567).    W dniu 26 października 1995 r. została uchwalona ustawa o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 133, poz. 654 z późn. zm.), która umożliwia rozwój budownictwa mieszkaniowego w formie towarzystw budownictwa społecznego oraz stworzyła podstawy systemu oszczędzania na własne mieszkanie w kasach mieszkaniowych. Obie formy pozyskania mieszkania adresowane są do osób mało- i średniozamożnych i realizowane są przy finansowym wsparciu z budżetu państwa.    Również w bieżącym roku rząd zainicjował działania ustawodawcze mające na celu poprawę sytuacji budownictwa mieszkaniowego.    1. W parlamencie znajduje się projekt ustawy o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych, który stanowi realizację zamierzeń określonych w ˝Założeniach polityki państwa w zakresie racjonalizacji użytkowania energii w sektorze komunalno-bytowym˝, a także jeden z elementów rządowego programu osłonowego przed skutkami uwolnienia cen ciepła dostarczanego na cele bytowe.    2. Ponadto powstały projekty dwóch ustaw: ustawy o zmianie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych oraz o dodatkach mieszkaniowych. Podstawowym celem przepisów zawartych w powyższych ustawach jest przeprowadzenie reformy czynszów polegającej na odejściu od ustalania regulowanych stawek czynszu oraz poszerzenie kręgu osób uprawnionych do pobierania dodatku mieszkaniowego (jako elementu osłony najuboższych przed skutkami podwyżek cen i podwyżek znacznie dotychczas zaniżonych stawek czynszu w zasobach gminnych oraz części zasobów prywatnych).    3. W ramach prac nad dostosowaniem ustawodawstwa do wymogów nowej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej rząd przygotowuje także projekt ustawy o ochronie lokatorów, która wraz z odrębną ustawą o dodatkach mieszkaniowych zastąpiłaby dotychczasową ustawę z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (DzU nr 105, poz. 509 z późn. zm.).    4. UMiRM rozpoczął prace nad zmianą ustawy z 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz o zmianie niektórych ustaw wraz z rozporządzeniem wykonawczym (DzU nr 133, poz. 654 ze zm.) przede wszystkim w celu usprawnienia systemu finansowania budownictwa mieszkaniowego czynszowego realizowanego przez towarzystwa budownictwa społecznego oraz uruchomienia, przy wykorzystaniu Krajowego Funduszu Mieszkaniowego, rozszerzonego systemu kredytów remontowych wspomaganych przez państwo.    5. Powstał projekt nowej ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, która zastąpi przestarzałą już, mimo wielokrotnych nowelizacji, ustawę z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (DzU nr 30, poz. 210 z późn. zm.). Zmiany, które niesie nowa ustawa, dotyczą głównie spółdzielczych stosunków własnościowych oraz ochrony spółdzielczego prawa do lokalu i wynikają z konieczności dostosowania spółdzielczych stosunków własnościowych do nowych warunków rynkowych i potrzeb społecznych.    6. Trwają zaawansowane prace nad wdrażaniem ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o listach zastawnych i bankach hipotecznych (DzU z 1997 r. nr 140, poz. 940) oraz nad takim ukształtowaniem przepisów wykonawczych tej ustawy, aby umożliwić szybki i bezpieczny rozwój bankom hipotecznym.    7. Trwają prowadzone przez Ministerstwo Finansów prace legislacyjne nad nowelizacją ustawy z dnia 5 czerwca 1997 r. o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe, która ma na celu modyfikację kolejnego systemu systematycznego oszczędzania na cele mieszkaniowe (kasy oszczędnościowo-budowlane) wspomaganego z budżetu państwa tzw. premią mieszkaniową.    Ponadto w Urzędzie Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast trwają prace nad stworzeniem korzystnych warunków do rozwiązywania problemów mieszkaniowych bezpośrednio przez gminy poprzez umożliwienie im dostępu do źródeł finansowania poprzez wprowadzenie tzw. kredytu remontowego oraz kredytu komunalnego.    Intencje rządu poprawy sytuacji w mieszkalnictwie wyrażają się także poprzez zmiany w prawie podatkowym. I tak w Ministerstwie Finansów trwają prace nad zmianą formuły obliczania tzw. dużej ulgi budowlanej (na korzyść podatników), co w efekcie spowoduje dodatkowy impuls dla wzrostu ilości nowo budowanych lokali.    Podstawę planowanych działań rządu w sferze mieszkalnictwa stanowi średniookresowa strategia sektorowa opracowana przez Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast pn. ˝Gospodarka przestrzenna, nieruchomości, budownictwo mieszkaniowe˝, która została przyjęta przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów w dniu 29 czerwca br. Program ten zawiera założenia polityki mieszkaniowej oraz zestaw działań, które zostaną podjęte w latach 1999-2001.    Przewiduje się, że w zakresie mieszkalnictwa konsekwencje realizacji programu będą następujące:    - zwiększenie wydatków z budżetu państwa na cele mieszkaniowe i zmiana ich struktury,    - uruchomienie programu wspierania inwestycji termomodernizacyjnych,    - uruchomienie programu kredytu remontowego i komunalnego,    - wdrożenie nowoczesnych systemów finansowania celów mieszkaniowych (banki hipoteczne, kasy oszczędnościowo-budowlane),    - kontynuacja realizowanych i wdrożenie nowych państwowych programów wspierania budownictwa mieszkaniowego.    Oprócz działań dotyczących mieszkalnictwa strategia wyznacza kierunki działania w dziedzinach nierozerwalnie z mieszkalnictwem związanych, a więc np. zagospodarowanie przestrzenne, stosunki własnościowe, obrót nieruchomościami, proces urbanistyczno-budowlany.    Jednym z podstawowych zadań rządu w sferze wspierania budownictwa mieszkaniowego jest nie tylko tworzenie instytucjonalno-prawnych warunków jego rozwoju, lecz również wspieranie - w ramach możliwości budżetowych państwa - systemów finansowania budownictwa. Jest to działalność szczególnie kosztowna biorąc pod uwagę skalę potrzeb mieszkaniowych oraz zobowiązania państwa w stosunku do osób oszczędzających na tzw. książeczkach mieszkaniowych.    Aby sprostać tym zadaniom, rząd poszukiwał i poszukuje możliwości pozyskania środków z zagranicy, jeżeli uzasadniają to korzystne warunki takiej oferty. Od szeregu lat wcześniej Ministerstwo Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, a aktualnie UMiRM współpracuje w zakresie wsparcia budownictwa z Bankiem Światowym, Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju oraz rządem amerykańskim reprezentowanym w Polsce przez Agencję Rozwoju Międzynarodowego (USAID). Efektem tej współpracy było podpisanie w 1992 r. umów międzynarodowych, na mocy których utworzono Fundusz Hipoteczny dysponujący środkami z pożyczki Banku Światowego, EBOiR, rządu amerykańskiego oraz środkami z budżetu państwa. Ze środków tych wybudowano (stan na koniec maja br.) 1574 jednostki mieszkalne, w tym 1202 mieszkań oraz 372 domy jednorodzinne, a także sfinansowano 28 remontów i modernizacji. Ponadto USAID świadczy techniczną pomoc we wdrażaniu nowoczesnych rynkowych systemów finansowania mieszkalnictwa zarówno instytucjom centralnym, jak i na poziomie samorządu terytorialnego.    Rząd poszukuje możliwości pozyskania innych pozabudżetowych źródeł finansowania także zagranicą, jednak bardzo trudno jest pozyskać środki na warunkach preferencyjnych. Z tego względu najprawdopodobniej w najbliższej przyszłości rozwój rynku nieruchomości będzie się odbywał głównie w oparciu o mechanizmy rynkowe wspomagane w uzasadnionych przypadkach środkami publicznymi.    Wyrażam nadzieję, że przesłana odpowiedź na interpelację pana posła Jana Kulasa okaże się satysfakcjonująca.    Wiceprezes Urzędu Mieszkalnictwa    Kazimierz Ferenc    Warszawa, dnia 8 lipca 1998 r.