Debaty sejmowex907 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie kradzieży cennych inkunabułów i starodruków z polskich bibliotek

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo z dnia 20 sierpnia 1999 r. w sprawie interpelacji posła Adama Stanisława Szejnfelda dotyczącej kradzieży cennych inkunabułów i starodruków z polskich bibliotek - pozwalam sobie przekazać panu marszałkowi następującą informację, wykorzystując informacje dyrekcji Biblioteki Narodowej oraz Ośrodka Ochrony Zbiorów Publicznych MKiS.    Kradzieże starych druków mają obecnie miejsce w wymiarze międzynarodowym, np. obiektów piśmiennictwa z zakresu astronomii na terenie Ukrainy, Słowacji i Czech. Okoliczności, metoda i przedmiot kradzieży były niemal identyczne. Biblioteka Narodowa suponuje, że ich inspirator czy organizator jest ten sam.    System udostępniania zbiorów i kontroli czytelników składa pełną odpowiedzialność na barki pracowników, którzy często nie są w stanie skutecznie wypełniać tych obowiązków bez zabezpieczeń mechanicznych i systemów alarmowych. Stosowane systemy sygnalizacji włamań, które spotyka się w działach zbiorów specjalnych polskich bibliotek, nie zapewniają odpowiedniego zabezpieczenia. Istotnym problemem są kłopoty finansowe bibliotek, ale te nie zwalniają od podjęcia działań zapewniających poprawę ochrony cennych zbiorów w bibliotekach.    Odnosząc się do pytań postawionych przez pana posła, przedstawiam następującą informację.    1. Czy przeprowadzana jest selekcja personelu mającego dostęp do magazynów starodruków?    Wymienione przez pana posła biblioteki (Biblioteka Polskiej Akademii Nauk oraz Biblioteka Uniwersytetu Jagiellońskiego) nie podlegają ministrowi kultury i sztuki, lecz resortowi PAN oraz ministrowi edukacji narodowej. Nie mogę zatem udzielić autorytatywnej odpowiedzi w kwestii doboru kadr w tych placówkach.    W związku z licznymi pytaniami w tej sprawie MKiS wystąpiło do prezesa PAN z prośbą o informację i do tej pory odpowiedzi nie otrzymaliśmy. Mogę natomiast poinformować, jak przedstawia się ten problem w Bibliotece Narodowej, bezpośrednio podległej MKiS.    Zgodnie z regulaminem organizacyjnym, który określa m.in. zasady dostępu do zbiorów oraz ich ochronę, obowiązującym w Bibliotece Narodowej, prawo wstępu do magazynów starych druków mają tylko pracownicy Zakładu Starych Druków. Jedynie magazynier może zdjąć książkę z półki i po uzyskaniu rewersu wypożyczyć ją poza obszar magazynu. Dobór pracowników zakładu uwarunkowany jest wysokimi wymaganiami (wyższe wykształcenie, znajomość języków obcych, doświadczenia w pracy ze starą książką). Wymagania stawiane pracownikom technicznym, czyli magazynierom, opierają się przede wszystkim na pełnym zaufaniu kierownictwa biblioteki do ich sprawdzonej, potwierdzonej praktyką zawodową uczciwości. Żaden z 4 pracujących obecnie magazynierów nie trafił do zakładu przypadkowo i ma wieloletni staż pracy bibliotekarskiej.    2. Dlaczego biblioteki są tak słabo chronione przed kradzieżami, a ich zabezpieczenia są tak mało skuteczne?    Koszty nowoczesnej ochrony zbiorów są bardzo wysokie. Składają się na nie odpowiednie warunki lokalowe magazynów, sygnalizacja elektroniczna, ciągła obecność straży przemysłowej, specjalne zabezpieczenia drzwi i okien.    Zbiory są bardzo cennym dziedzictwem przeszłości, ale są także obiektem prac naukowych, co wymaga udostępniania ich upoważnionym do tego czytelnikom. Niewielka liczba woluminów o szczególnej wartości przechowywana jest w skarbu Działu Zbiorów Specjalnych, dla którego ustalony jest odrębny regulamin określający zasady związane z jego eksploatacją. Szczegóły zabezpieczenia nie są upubliczniane.    Część zbiorów została zmikrofilmowana lub wykonano ich kopie i nie jest udostępniana w formie oryginalnej. Dokumenty zastępcze (kopie i mikrofilmy) są jednym z najskuteczniejszych sposobów ochrony przed kradzieżą i zniszczeniem unikatowych zbiorów. Wykonywanie kopii i mikrofilmów jest jednak bardzo kosztowne.    3. Czy w magazynach zawierających inkunabuły przeprowadzane są okresowe kontrole?    Biblioteka Narodowa posiada stałą komisję wykonującą nieprzerwanie skontrum księgozbioru głównego i księgozbiorów zakładowych. Magazyny starych druków Biblioteki Narodowej są ponadto pod stałą kontrolą magazynierów, kierowników sekcji magazynów i zakładu. Wypożyczanie książek do czytelni zbiorów specjalnych sprzyja stałemu, wyrywkowemu sprawdzaniu obecności obiektów na miejscach wyznaczonych przez sygnaturę. Pracownicy zakładu przeprowadzają komisyjnie skontrum wybranych fragmentów zbiorów, kończące się protokółem ustalającym faktyczny stan ilościowy księgozbioru. Ostatnie pełne skontrum zbioru inkunabułów przeprowadzone zostało w BN dnia 26 października 1998 r. i nie stwierdzono żadnych braków.    W większości dużych bibliotek skontrum przeprowadzane jest rzadko, brakuje na to kadrowych, finansowych i czasowych możliwości.    4. Jaka kwota w budżecie jest przeznaczona na ochronę dóbr kultury?    Bez przeprowadzenia stosownego sondażu nie można ustalić, jaka kwota przeznaczona jest na ochronę dóbr kultury w muzeach, bibliotekach publicznych, szkół wyższych, instytucji artystycznych i archiwach.    W Bibliotece Narodowej, która jest przedmiotem rozważań, na konserwację, zabezpieczenie i ochronę zbiorów przeznaczono w tym roku kwotę ok. 800 tys. zł. Jest to kwota niewspółmierna do potrzeb przystosowania zabezpieczeń biblioteki do nowoczesnych wymogów europejskich.    Egzemplifikację potrzeb stanowi Zestawienie niezbędnych przedsięwzięć i funduszy na zabezpieczenie najcenniejszych zbiorów Biblioteki Narodowej przed kradzieżą i zniszczeniem przez pożar i zalanie wodą. *)    5. Jakie działania prowadzone są w celu odzyskania utraconych dzieł z Biblioteki Jagiellońskiej?    Podjęte działania w celu odzyskania cennych zabytków piśmiennictwa Biblioteki Jagiellońskiej są najpełniej znane ministrowi edukacji narodowej.    Ze swej strony informuję, że wszystkie skradzione obiekty zostały wpisane do Centralnego Katalogu Skradzionych i Zaginionych Dóbr Kultury, prowadzonego przez Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych MKiS. Z katalogu korzystają m.in. służby celne i policja.    W periodyku ośrodka pt: ˝Cenne, bezcenne, utracone˝ wysyłanego do wszystkich antykwariatów w kraju, została opublikowana pełna lista skradzionych pozycji.    Ośrodek zwrócił się do dyrekcji Biblioteki Jagiellońskiej o przesłanie odbitek z mikrofilmów zawierających charakterystyczne cechy (ryciny, uszkodzenia etc.) w celu ich opublikowania.    6. Co rząd zamierza zrobić, aby zmienić aktualny stan rzeczy?    Poprawa stanu ochrony zbiorów bibliotecznych wiąże się z następującymi działaniami:    1. Zabezpieczeniami prawnymi i organizacyjnymi:    Na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach i rozporządzenia wykonawczego MKiS z dnia 24 listopada 1998 r. został ustalony wykaz bibliotek, których zbiory tworzą narodowy zasób biblioteczny, określono organizację tego zasobu oraz zasady i zakres jego szczególnej ochrony. W wykazie tym wymienia się 55 bibliotek, których zbiory wchodzące w składu zasobu podlegają szczególnej ochronie i konserwacji.    Przygotowywana jest nowelizacja ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury z późn. zm. m.in. przez wpisanie delegacji do wydania przez ministra właściwego ds. kultury rozporządzenia w sprawie zabezpieczenia zabytków przed zniszczeniem, uszkodzeniem, dewastacją, zaginięciem, w tym na wypadek katastrof, klęsk żywiołowych i konfliktu zbrojnego.    2. Przygotowaniem wyspecjalizowanych służb ds. ochrony zbiorów: Biuro Spraw Obronnych MKiS przeprowadziło w maju br. szkolenie dla bibliotekarzy i archiwistów w zakresie ochrony zbiorów na wypadek zagrożeń, łącznie ze sporządzeniem planu ochrony tych zbiorów. Szkolenie o poszerzonej tematyce ochrony zbiorów na wypadek zagrożeń, zniszczenia, uszkodzenia, dewastacji odbędzie się w październiku br.    3. Zmianą w organizacji udostępniania zbiorów, polegającą na weryfikacji osób zgłaszających potrzebę wypożyczenia cennych zbiorów w czytelniach, instalacji systemu kamer w czytelniach, z których obraz rejestrowany byłby na taśmach wideo, instalacji systemu sygnalizacji włamania i napadu, wyposażeniu personelu biblioteki i czytelników w bezprzewodowe przyciski napadowe, wklejaniu w oprawy i na wybranych kartach książek elektronicznych znaczników współpracujących z bramkami alarmowymi (nie ma zastosowania do starodruków).    Proponuje się przeprowadzenie pełnej analizy stanu zabezpieczenia i ochrony zbiorów w bibliotekach i archiwach oraz opracowanie programu ich zabezpieczenia, uwzględniającego sprawy organizacyjne, finansowe i techniczne.    Jest propozycja powierzenia Ośrodkowi Ochrony Zbiorów Publicznych, wyspecjalizowanej jednostce MKiS, nadzoru merytorycznego nad pracami zmierzającymi do poprawy stanu ochrony i zabezpieczenia zbiorów w bibliotekach.    Podsekretarz stanu    Jacek Weiss    Warszawa, dnia 14 września 1999 r.