Debaty sejmowex907 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie organizacji o charakterze faszystowskim w Polsce oraz kolportażu w oficjalnym obiegu pism o treści rasistowskiej, antysemickiej i nacjonalistycznej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na przekazaną przy piśmie z dnia 25 kwietnia 2000 r. nr SPS-0202-3801/00 interpelację posła Andrzeja Otręby z dnia 18 kwietnia 2000 r. w sprawie legalności funkcjonowania w Polsce organizacji faszystowskich i faszyzujących oraz kolportażu w oficjalnym obiegu pism o treści rasistowskiej, antysemickiej i nacjonalistycznej, uprzejmie przedstawiam, co następuje.    Funkcjonowanie organizacji o charakterze faszystowskim jest w Polsce zabronione. Stanowi o tym przede wszystkim Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 13 konstytucji zakazane jest istnienie partii politycznych odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w zdobyciu władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.    Oprócz konstytucji działalność partii politycznych w Polsce reguluje ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (DzU nr 98, poz. 604). Art. 11 tej ustawy stanowi, że partię polityczną zgłasza się do rejestru prowadzonego przez Sąd Wojewódzki (obecnie okręgowy) w Warszawie. Sąd dokonuje wpisu partii politycznej do ewidencji niezwłocznie, jeżeli zgłoszenie jest zgodne z przepisami prawa. W razie powstania wątpliwości co do zgodności z konstytucją celów lub zasad działania partii politycznej, określonych w statucie lub programie partii, sąd zawiesza postępowanie i występuje do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności celów partii politycznej z konstytucją (art. 14 ust. 1 ustawy o partiach politycznych).    Sąd nie ma samodzielnych uprawnień do badania zgodności z konstytucją celów lub zasad działania partii politycznych. Uprawnień takich nie posiada także prokurator. Zgodnie z art. 42 ustawy o partiach politycznych rozpoznawanie spraw o stwierdzenie sprzeczności z konstytucją celów lub działalności partii politycznych należy do właściwości Trybunału Konstytucyjnego. Z wnioskiem takim, który musi być wszechstronnie udokumentowany, mogą wystąpić m.in. prezydent RP, marszałek Sejmu, marszałek Senatu, prezes Rady Ministrów, 50 posłów, 30 senatorów, pierwszy prezes Sądu Najwyższego, prezes NSA, prokurator generalny, prezes NIK, rzecznik praw obywatelskich (art. 191 konstytucji).    Z drugiej strony należy mieć na uwadze art. 11 konstytucji stanowiący, iż Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych. Jest to jedna z podstawowych zasad demokracji, a przesłanki jej ograniczenia muszą być traktowane ściśle.    W związku z powyższym przed wdrożeniem stosownego postępowania konieczne jest wskazanie, iż działania określonej partii naruszają art. 13 konstytucji, a to nie jest możliwe bez szerokich działań sprawdzających. W obowiązującym prawie brak jednak przepisów, które byłyby podstawą do takich działań. Jedynie Trybunał Konstytucyjny może zlecić prokuratorowi generalnemu, w celu zebrania i utrwalenia dowodów, przeprowadzenie dochodzenia w określonym zakresie w sprawie zgodności działania partii politycznej z konstytucją. Należy wszakże podkreślić, że to uprawnienie Trybunału Konstytucyjnego jest aktualne po skierowaniu do niego stosownego wniosku, inaczej mówiąc, po zawiśnięciu sprawy przed Trybunałem.    Za przesłanki, które mogłyby uzasadniać wszczęcie takiego postępowania, można z pewnością uznać wyniki postępowań karnych, których przedmiotem były lub są zdarzenia inspirowane ideologią faszystowską i rasistowską, a mające związek z działalnością określonych partii politycznych.    W związku z tym, że interpelacja pana posła do takich zdarzeń, zwłaszcza zaś zabójstw na tle ideologicznym, odwołuje się, nie przytaczając wszakże konkretnych przykładów, zwrócono się do komendanta głównego Policji o informację w tym zakresie. Z przekazanej przez komendanta głównego Policji odpowiedzi wynika, że statystyki policyjne nie pozwalają na wyodrębnienie przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu popełnionych na tle narodowym, etnicznym, rasowym, politycznym, wyznaniowym czy światopoglądowym. Konieczne stało się zatem uzyskanie danych dotyczących takich przestępstw bezpośrednio z komend wojewódzkich Policji, przy czym z uwagi na fakt, że prowadzone przez nie urządzenia statystyczne nie wyodrębniają samodzielnej kategorii takich przestępstw, danych tych nie można stosować jako kompletne. Wynika z nich wszelako, że od 1 stycznia 1990 r. miało miejsce 1 pobicie ze skutkiem śmiertelnym, 2 przypadki wrzucenia do mieszkań Romów butelek z substancją łatwopalną, 10 przypadków pobić z przyczyn rasowych, narodowościowych lub światopoglądowych oraz 2 przypadki gróźb karalnych i 1 zniszczenie mienia z tych samych przyczyn. W kilku z tych zdarzeń sprawcy wywodzili się z młodzieżowej subkultury skinheadów, brak jednak podstaw by zdarzenia te bezpośrednio wiązać z działalnością konkretnych partii politycznych. Nadto w 1995 r. czterech członków organizacji ˝Legion Polski˝, będącej organizacją młodzieżową ˝Polskiego Frontu Narodowego˝ z Legionowa, dokonało 28 przestępstw, w tym zabójstwa, pobicia ze skutkiem śmiertelnym, pobić i napadów rabunkowych.    Mając na uwadze przedstawione powyżej dane, stwierdzić trzeba, iż nie uprawniają one tezy formułowanej w interpelacji o dokonaniu od początku lat dziewięćdziesiątych przez skrajnie prawicowe bojówki kilkunastu zabójstw, gdzie tłem były konflikty rasowe czy ideologiczne. Tezy tej nie potwierdza także przywołany w interpelacji ostatni raport Urzędu Ochrony Państwa dotyczący zagrożeń dla ładu społecznego. Ze stanowiska Urzędu Ochrony Państwa uzyskanego na potrzeby niniejszej odpowiedzi wynika, że urząd, realizując swoje ustawowe zadania, monitoruje - głównie metodami tzw. białego wywiadu - działalności ekstermistycznych ugrupowań, m.in. o orientacji neofaszystowskiej.    Poczynione przez UOP ustalenia wskazują, że członkowie tych grup mają oparcie w młodzieżowej subkulturze skinheadów i utrzymują kontakty ze swoimi odpowiednikami zagranicznymi. Przejawia się to w spotkaniach, zlotach oraz wymianie materiałów propagandowych. Odnotowano także pojedyncze sygnały o zainteresowaniu przedstawicieli tych orientacji zdobywaniem broni i materiałów wybuchowych. Informacje te urząd na bieżąco weryfikuje i w sytuacji, gdyby się one potwierdziły, z pewnością podejmie prawem przewidziane działania zmierzające do ścigania sprawców poszczególnych przestępstw.    Jednocześnie UOP poinformował, iż prowadził postępowania przygotowawcze w sprawach dotyczących przestępstw o podłożu rasistowskim, polegających głównie na wytwarzaniu, gromadzeniu i rozpowszechnianiu wydawnictw i innych przedmiotów pochwalających faszyzm. Zdarzeń będących ich przedmiotem nie można jednak wiązać z działalnością określonych partii politycznych.    Jeśli chodzi o zarzut, że wymiar sprawiedliwości zezwala na kolportaż prasy o jawnie antysemickim i rasistowskich charakterze, należy wskazać, że zgodnie z art. 14 konstytucji Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego przekazu. Wszelkie ograniczenia normy konstytucyjnej muszą być traktowane na zasadzie absolutnego wyjątku i być oparte na przepisach ustawowych.    Art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (DzU nr 5, poz. 24) również wskazuje, że prasa, zgodnie z Konstytucją RP, korzysta z wolności wypowiedzi. Pracownik kolportażu nie może zatem ograniczać ani w jakikolwiek inny sposób utrudniać drukowania i nabywania przyjętych przez przedsiębiorstwo do druku i rozpowszechniania dzienników, czasopism lub innych publikacji prasowych z powodu ich linii programowej lub treści (art. 3 prawa prasowego). Naruszenie tego przepisu zagrożone jest sankcją z art. 49 prawa prasowego.    Organy wymiaru sprawiedliwości nie mogą ingerować w działania samodzielnego podmiotu gospodarczego, jakim są przedsiębiorstwa zajmujące się kolportażem, chyba że upoważnia do tego ustawa. Ustawa upoważnia organ rejestracyjny, jakim jest sąd okręgowy właściwy miejscowo dla siedziby wydawcy, do zawieszenia wydawania dziennika lub czasopisma na czas określony, nie dłuższy niż rok, jeżeli w ciągu roku co najmniej trzykrotnie w tym dzienniku lub czasopiśmie zostało popełnione przestępstwo. W tym celu sąd przekazuje właściwemu organowi rejestracyjnemu zawiadomienie o wyroku skazującym za przestępstwa niezwłocznie po uprawomocnieniu.    Art. 37 prawa prasowego stanowi, że do odpowiedzialności na naruszenie prawa spowodowane opublikowaniem materiału prasowego stosuje się zasady ogólne, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepisy rozdziału 7 Prawa prasowego (odpowiedzialność prawna) nie zawierają przepisów szczególnych w zakresie odpowiedzialności za treści antysemickie i rasistowskie. Mogą więc mieć zastosowanie inne przepisy karne, w szczególności zamieszczone w Kodeksie karnym. O ile zatem tego rodzaju teksty ukazują się w określonych wydawnictwach, organy ścigania reagują na nie, wszczynając stosowne postępowania, zmierzające do pociągnięcia ich autorów i wydawców do odpowiedzialności. Należy wszakże stwierdzić, że organy te nie mają praktycznie, z przedstawionych powyżej względów, wpływu na kolportaż prasy.    Reasumując, stwierdzić należy, iż zawarty w interpelacji zarzut bierności w ujawnianiu i ściganiu przestępstw o podłożu rasistowskim nie jest słuszny, nie został bowiem poparty konkretnymi przykładami. Organy ścigania, w tym prokuratura, reagują zgodnie z swoimi ustawowymi zadaniami na wszystkie przypadki naruszenia prawa, w tym także tego rodzaju, których dotyczy interpelacja.    W okresie od 1998 r. do maja 2000 r. w prokuraturach na terenie całego kraju zawisło 26 postępowań dotyczących występków o podłożu rasistowskim, z czego 6 zakończono aktami oskarżenia, 5 umorzono, 3 zakończono odmową wszczęcia postępowania przygotowawczego, a 12 spraw pozostaje w biegu.    Dla ilustracji przedmiotu tych postępowań przykładowo podać można, iż prokurator rejonowy dla m. Białegostoku skierował akt oskarżenia w sprawie 3 Ds 171/99/S przeciwko trzem osobom, którym zarzucono popełnienie przestępstw z art. 13 § 1 K.k. w związku z art. 163 § 1 K.k., art. 288 K.k. i art. 257 K.k., polegających na usiłowaniu sprowadzenia pożaru budynku mieszkalnego zajmowanego przez ludność narodowości cygańskiej, zniszczeniu mienia oraz znieważaniu pokrzywdzonych w związku z ich przynależnością narodową. Z ustaleń tego postępowania wynika, że powodem zajścia było nieporozumienie pomiędzy jednym z oskarżonych a dwojgiem pokrzywdzonych, spowodowane szczuciem psa przez oskarżonego.    Z kolei prokurator rejonowy w Słupsku wniósł akty oskarżenia w sprawach 1 Ds 4896/99 i 1 Ds 3223/99 przeciwko miejscowym działaczom związków zawodowych, polegające na upublicznieniu biuletynu zatytułowanego ˝Grabią Polskę Niemce i grabią odmieńce˝, zawierającego treści propagujące nienawiść do narodu niemieckiego i żydowskiego. Działanie oskarżonych polegało na wywieszeniu tegoż biuletynu w gablocie należącej do związku zawodowego, którego są członkami, oraz umieszczeniu go na stoliku propagandowym tegoż związku w trakcie jego zjazdu.    Prokurator rejonowy w Koszalinie oskarżył dwie osoby w sprawie 1 Ds 604/99, zarzucając im popełnienie występku z art. 256 K.k. i art. 257 K.k. w związku z art. 11 § 2 K.k. Czyn oskarżonych polegał na rozklejaniu ulotek w miejscu publicznym, które w swej treści nawoływały do nienawiści na tle różnic narodowościowych i znieważały grupę ludności narodowości żydowskiej z powodu jej przynależności rasowej.    Prokurator rejonowy w Bytomiu skierował akt oskarżenia w sprawie 3 Ds 981/99/S przeciwko jednej osobie, zarzucając jej popełnienie przestępstwa z art. 161 § 1 pkt 1 K.k. i art. 157 §1 K.k. w związku z art. 11 § 2 K.k., polegającego na podpaleniu mieszkania osób narodowości cygańskiej, w wyniku którego obrażeń ciała doznała 1 osoba. Jak ustalono w śledztwie, sprawcą tego czynu był członek ugrupowania skinheadów, a podłożeniem jego działania była zemsta oraz poglądy o charakterze rasistowskim.    Prokurator rejonowy w Katowicach w sprawie 1 Ds 375/99 oskarżył czterech członków ugrupowania skinheadów, zarzucając im popełnienie przestępstwa z art. 158 § 1 K.k., polegający na pobiciu z pobudek rasistowskich dwóch amerykańskich studentów.    Podkreślenia wymaga, że aczkolwiek we wszystkich z opisanych powyżej spraw działania oskarżonych miały podłoże rasistowskie, w żadnej z nich nie ustalono, by sprawcy tych przestępstw związani byli z określonymi partiami politycznymi i realizowali ich programy.    Tego rodzaju ustalenia nie dają prokuratorowi generalnemu podstaw do działania w trybie art. 191 konstytucji.    Łączę wyrazy szacunku    Zastępca prokuratora generalnego    Włodzimierz Wolny    Warszawa, dnia 9 czerwca 2000 r.