Debaty sejmowex907 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie ustawowych uregulowań dotyczących systemu kształcenia i niezgodności z nimi przepisów rozporządzeń wydanych przez ministra edukacji narodowej

   Szanowny Panie Marszałku! Niniejszym przesyłam wyjaśnienia dotyczące interpelacji pana posła Mariana Dembińskiego w sprawie niezgodności przepisów niektórych rozporządzeń z ustawowymi uregulowaniami dotyczącymi systemu kształcenia i wychowania.    Pan poseł kwestionuje poprawność przepisów zawartych w:    1) załączniku nr 2 do rozporządzenia ministra edukacji narodowej w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego;    2) § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków i trybu dopuszczania do użytku szkolnego programów nauczania i podręczników oraz zalecania środków dydaktycznych;    3) załącznikach 1-3 do rozporządzenia w sprawie standardów wymagań będących podstawą przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów;    4) załączniku do zarządzenia w sprawie podstaw programowych obowiązkowych przedmiotów ogólnokształcących.    Ad 1. W załączniku nr 2 do rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego, w części dotyczącej poszczególnych przedmiotów i ścieżek edukacyjnych, umiejętności zostały określone jako osiągnięcia - jest to zmiana czysto semantyczna, nie znaczeniowa, ponieważ np. mówienie, słuchanie czy czytanie można nazwać zarówno umiejętnością, jak i osiągnięciem. W części dotyczącej osiągnięć w przedmiocie ˝sztuka˝ w podstawie programowej dla II etapu edukacyjnego w punkcie 2 mówi się wręcz: umiejętność słuchania muzyki. W załączniku tym umiejętności zostały również określone w ogólny sposób w ośmiu punktach na początku tego załącznika, po zadaniach szkoły w zakresie nauczania.    Zadania wychowawcze wymieniono na początku załącznika, zaraz po umiejętnościach. Wkomponowane są również w całość podstawy programowej. Ponadto w tejże wstępnej części załącznika nr 2 zawarty jest zapis zobowiązujący szkoły do przygotowania programu wychowawczego, ˝który opisuje w sposób całościowy wszystkie treści i działania o charakterze wychowawczym i jest realizowany przez wszystkich nauczycieli˝. Do przygotowania takiego programu, ujmującego w sposób całościowy zadania wychowawcze, zobowiązuje też szkołę rozporządzenie ministra edukacji narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. w sprawie ramowego statutu publicznej 6-letniej szkoły podstawowej i publicznego gimnazjum.    Ad 2. Reforma programowa ma na celu upodmiotowienie nauczycieli przy wyraźnym wskazaniu na ich odpowiedzialność za podejmowane działania edukacyjne. Realizacją tego celu w wymiarze prawnym jest m.in. przepis mówiący o tworzeniu szkolnego zestawu programów nauczania (§ 8 przywołanego rozporządzenia). Drogi uzyskania takiego zestawu są różne. Materiałami pomocniczymi mogą być programy nauczania dopuszczane do użytku szkolnego.    Szkolny zestaw programów musi umożliwiać realizację całości podstawy programowej. Takie założenie reformy programowej zostało zaaprobowane zarówno przez zespoły opiniodawcze organów ustawodawczych, jak też rządowych. Znajduje odzwierciedlenie w art. 7 ust. 1 pkt 4a ustawy o systemie oświaty, który mówi: szkołą publiczną jest szkoła, która realizuje programy nauczania uwzględniające podstawę programową.    Kwestionowany przez pana posła zapis w rozporządzeniu należy rozpatrywać wielowymiarowo, w kontekście całości przepisów dotyczących danej sprawy. Taki ogląd pozwala na stwierdzenie, że programy nauczania muszą zawierać opis celów, treści i umiejętności.    Definicja programu nauczania mówiąca, że stanowi on ˝opis sposobu realizacji celów i zadań ustalonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego˝ wskazuje na funkcję, jaką mają pełnić te materiały metodyczne. Natomiast kolejny przepis przywołanego rozporządzenia (§ 2 ust. 2) podaje, co programy nauczania powinny zawierać, mianowicie:    - szczegółowe cele edukacyjne;    - materiał nauczania, a więc czego należy uczyć, czyli zestaw treści;    - procedury osiągania celów, czyli jak należy postępować, żeby nauczyć;    - opis oczekiwanych osiągnięć, czyli jaką wiedzę i jakie umiejętności może zdobyć uczeń w czasie szkolnych zajęć edukacyjnych.    Ad 3. Rozporządzenie w sprawie standardów wymagań będących podstawą przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów stanowi wyjściowy materiał do przygotowania zadań dla wielu egzaminów i sprawdzianów (wskazuje na to termin standard), zastosowane określenia muszą wobec tego mieć charakter uogólniający. Zawarte w załącznikach opisy wymagań nie są jednak rejestrem tylko kompetencji kluczowych.    Kompetencjami kluczowymi pedagodzy nazywają kształtowane we współczesnej szkole umiejętności ponadprzedmiotowe i ogólnorozwojowe, ˝które charakteryzują się dużym stopniem uniwersalności, mogą być wykorzystywane w nieskończonej liczbie różnych sytuacji życiowych, w samokształceniu, w zakładzie pracy itd.˝ (Bernsdorff-Melanowicz B. ˝Projektowanie, czyli o maturze 2002˝ (w:) Z.Hryhorowicz (red.): ˝Nowa Matura. Język polski˝, Poznań 1998, Poznański Zespół Regionalny ds. Egzaminów).    Dla pedagogów, którzy będą standardy transponowali na konkretne zadania egzaminacyjne, czytelny jest zakres treści, który uczniowie muszą znać, by wykazać się wskazanymi umiejętnościami. Poza tym oczywista jest konieczność brania pod uwagę zakresu treści podanego w podstawie programowej. W kwestionowanych załącznikach niekiedy wprost podaje się treści, jak np. w przypadku pojęć i terminów, którymi uczniowie winni posługiwać się czynnie.    Położenie nacisku na umiejętnościowy charakter standardów wynika z założeń reformy szkolnej, która zakładała odejście od encyklopedyzmu panującego w naszych szkołach. Na pilną konieczność wsparcia takiego kierunku poprzez prawo oświatowe wskazały m.in. wyniki międzynarodowych porównawczych badań nad poziomem alfabetyzmu funkcjonalnego przeprowadzonych w 1994 r. w różnych krajach. Społeczeństwo polskie na tle społeczeństw innych krajów europejskich (Holandia, Niemcy, Szwecja, Szwajcaria) wypadło niekorzystnie. Jednym z ważnych wniosków dla polskich władz oświatowych było to, że sposób kształcenia należy ukierunkować na ćwiczenie umiejętności tworzenia i rozumienia informacji, zaniedbanie pod tym względem będzie miało niekorzystny wpływ na sprawne funkcjonowanie gospodarki i państwa.    Ad 4. Kwestionowane przez pana posła zarządzenie nr 8 ministra edukacji narodowej z dnia 15 maja 1997 r. w sprawie podstaw programowych obowiązkowych przedmiotów ogólnokształcących utraciło moc prawną w związku z nowelizacją ustawy o systemie oświaty w roku 1998.    Z wyrazami szacunku    Sekretarz stanu    Irena Dzierzgowska    Warszawa, dnia 15 czerwca 2000 r.